Ευκαιρίες νέων επιστημόνων στην Αρχαιολογία. Μία σύγκριση.

Κάθε χρόνο διεξάγεται η Συνάντηση του Γερμανικού Συλλόγου Αρχαιολόγων, όπου - παράλληλα με τις τυπικές διαδικασίες που αφορούν τα οργανωτικά θέματα του συλλόγου, π.χ. παρουσίαση ισολογισμού των οικονομικών, δράσεις κατά το περασμένο έτος κοκ. - απασχολεί το σώμα των συνέδρων ένα κεντρικό θέμα, το οποίο σχετίζεται με την επιστήμη της Αρχαιολογίας και την άσκησή της.
Αυτόν τον μήνα λοιπόν, από 19 έως 21 Ιουνίου, διεξάγεται στη Βόννη η φετινή Συνάντηση με κεντρικό θέμα «Τωρινή κατάσταση και ευκαιρίες των νέων επιστημόνων στην Αρχαιολογία».
Σύμφωνα με την προκήρυξη και το πρόγραμμα, θα γίνουν ομιλίες και συζήτηση για την τωρινή κατάσταση απασχόλησης των νέων επιστημόνων (φοιτητές, υποψήφιοι διδάκτορες, ερευνητές, διδακτικό προσωπικό) και για τις μελλοντικές ευκαιρίες εργασίας τους σε πανεπιστήμια, ερευνητικά ινστιτούτα, μουσεία και τοπικές υπηρεσίες αρχαιοτήτων, καθώς και για τους τρόπους χρηματοδότησης της έρευνάς τους.

Γυρίζω τώρα στη χώρα μας και αναρωτιέμαι αν έγινε ποτέ κάτι τέτοιο στην Ελλάδα. Αν ο υποψήφιος ή ήδη φοιτητής Αρχαιολογίας γνωρίζει ποιες είναι οι δυνατότητες απασχόλησης και εργασίας στην επιστήμη που θέλει να αφοσιωθεί. Αν οι αρμόδιοι οργανισμοί (Πανεπιστήμιο, Αρχαιολογική Υπηρεσία) έχουν ασχοληθεί με το θέμα των μελλοντικών ή νέων επιστημόνων και την ενημέρωσή τους ή έχουν συζητήσει πάνω σε αυτά τα θέματα.
Το 1986 ο καθηγητής Γιώργος Χουρμουζιάδης έγραφε:
«Και τώρα ένα τελικό σχόλιο για την Ελληνική Αρχαιολογία ως επάγγελμα: Dark Age! Οι πτυχιούχοι των αρχαιολογικών μας τμημάτων έχουνε δύο μονάχα κατευθύνσεις. Η μία τους οδηγεί στο σχολείο, όπου πρέπει να διδάξουν λατινικά, αρχαία ελληνικά, ψυχολογία και στα μικρά γυμνάσια ίσως «αριθμητική». Η δεύτερη κατεύθυνση τους οδηγεί στην ανεργία.»٭

Είκοσι τρία χρόνια μετά έχει αλλάξει κάτι; Κι αν όχι, τί έχουμε κάνει γι’ αυτό;

---------------------------
٭ Γ. Χ. Χουρμουζιάδης, Η Ελληνική Αρχαιολογία ανάμεσα στο μονόδρομο του παρελθόντος και στο λαβύρινθο του μέλλοντος. Μια σύντομη αλλά απαισιόδοξη κριτική, στο: Μνήμη Δ. Λαζαρίδη. Πόλις και χώρα στην αρχαία Μακεδονία και Θράκη, Πρακτικά Αρχαιολογικού Συνεδρίου, Καβάλα 9-11 Μαΐου 1986 (Θεσσαλονίκη 1990) 719-725

Αρχαιολογικά Ινστιτούτα: παρόν και μέλλον.

Το 2003 ιδρύθηκαν σύμφωνα με το ΠΔ 191/2003 από το YΠ.ΠΟ. έξι Αρχαιολογικά Ινστιτούτα που το καθένα καλύπτει και μια περιφέρεια, δηλαδή τη Μακεδονία και Θράκη, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, το Αιγαίο, την Κρήτη και την Πελοπόννησο.
Σύμφωνα με το ΠΔ, η δραστηριότητα των Ινστιτούτων γενικά
«αφορά στη μελέτη και δημοσίευση υλικού περαιωθεισών ή μη ανασκαφών, για τη δημοσίευση του οποίου δεν υπάρχει δήλωση ενδιαφέροντος κατά τις διατάξεις του Ν. 3028/2002»
και ειδικότερα:
«Τα Αρχαιολογικά Ινστιτούτα συγκροτούνται από τα 1) Τμήμα Έρευνας, στο οποίο υπάγονται η μελέτη και δημοσίευση του υλικού παλαιών ανασκαφών, η οργάνωση προγραμμάτων για τη δημιουργία corpora των μνημείων, η συνεργασία με επιστημονικά ιδρύματα της ημεδαπής και αλλοδαπής με σκοπό την ανάληψη επιστημονικών - ερευνητικών προγραμμάτων για μελέτη και δημοσίευση διαφόρων θεμάτων, η επιδίωξη ευρωπαϊκών προγραμμάτων έρευνας, η οργάνωση και λειτουργία βιβλιοθήκης. 2) Τμήμα Υποστήριξης της Έρευνας, στο οποίο υπάγονται η συντήρηση και αποκατάσταση ευρημάτων παλαιών ανασκαφών, καθώς και η αποτύπωση και φωτογράφηση και σχεδίαση αυτών και των προερχομένων από αυτές ευρημάτων. 3) Τμήμα Διοικητικής και Οικονομικής Υποστήριξης…».

Τα Ινστιτούτα αυτά ήρθαν λοιπόν να καλύψουν κυρίως ένα κενό της ελληνικής Αρχαιολογίας, δηλαδή την συντήρηση, μελέτη και δημοσίευση ευρημάτων παλιότερων ανασκαφών, τα οποία έμεναν για χρόνια παρατημένα στις αποθήκες των εφορειών. Παράλληλα να συντάξουν μελέτες πιο γενικές και συνθετικές για τα μνημεία της περιφέρειας που τα αφορά, αλλά και να πραγματοποιήσουν ερευνητικά προγράμματα με άλλους φορείς, όπως τα πανεπιστήμια και τις τοπικές εφορείες.

Ποιο είναι το έργο των Ινστιτούτων αυτών έως σήμερα; Δύσκολο να γνωρίζει κανείς καθώς η πληροφόρηση για το έργο τους στο ευρύ κοινό είναι ανύπαρκτη έως ανεπαρκής ή γνωστή μόνο στους αρχαιολογικούς κύκλους.
Αναφέρω ενδεικτικά την συμμετοχή στη διοργάνωση συνεδρίων (όπως του 1ου Διεθνούς Συνεδρίου με τίτλο «Νομισματική και Οικονομική Ιστορία στην Ήπειρο κατά την Αρχαιότητα» του Ινστιτούτου Ηπειρωτικών Σπουδών το 2007 και το συνέδριο για τη «Διάσωση και προβολή της πολιτιστικής και φυσικής κληρονομιάς των μεγάλων νησιών της Μεσογείου» το 2005 του Ινστιτούτου Αιγαιακών Σπουδών) καθώς και την εκτέλεση συστηματικών ανασκαφών, όπως αυτής της αρχαίας Ακάνθου στην Χαλκιδική από το Ινστιτούτο Μακεδονικών και Θρακικών Σπουδών. Μια ανακοίνωση για το έργο του Ινστιτούτου Θεσσαλικών Σπουδών έγινε και κατά το 2ο Συνέδριο για το Αρχαιολογικό Έργο στη Θεσσαλία και τη Στερεά Ελλάδα το 2006.

Θεωρώ ότι τα Ινστιτούτα αυτά αποτελούν μια ευκαιρία για την ελληνική Αρχαιολογία.
Το πλεονέκτημά τους είναι ότι βασικό μέλημά τους είναι η έρευνα, χωρίς τις διοικητικές και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις των εφορειών και το εκπαιδευτικό κομμάτι των πανεπιστημίων. Λειτουργούν επίσης συμπληρωματικά στο έργο των εφορειών καθώς ασχολούνται με ευρήματα παλαιών ανασκαφών, που σε άλλη περίπτωση θα έμεναν ξεχασμένα. Και τέλος μπορούν να αναλάβουν ερευνητικά προγράμματα με συνεργασίες, αλλά και να εκπονήσουν μελέτες συνθετικές των περιφερειών τους, συνδέοντας το αποσπασματικό έργο που - εκ των πραγμάτων -πραγματοποιούν οι εφορείες μιας περιφέρειας.

Όσον αφορά το προσωπικό, θα ήταν ευχής έργον αν στελεχώνονταν όχι μόνο από μόνιμους αρχαιολόγους της υπηρεσίας αλλά και από υποψήφιους διδάκτορες και μεταδιδάκτορες από το εσωτερικό και το εξωτερικό, στα πρότυπα ερευνητικών ινστιτούτων της Ελλάδας και της Ευρώπης.

Όλα αυτά βέβαια εάν τηρούνται προϋποθέσεις όπως η αξιοκρατία, η αυτονομία και βέβαια η χρηματοδότηση (κρατική, ιδιωτικών φορέων και ιδρυμάτων) που θα συνοδεύονται από αυστηρές διαδικασίες αξιολόγησης του έργου τους.

Αλλά κυρίως αν υπάρχει οργάνωση, σχέδιο και πολιτική βούληση για να λειτουργήσουν σωστά τα Ινστιτούτα αυτά και να μην καταλήξουν παραρτήματα των εφορειών και τόπος τακτοποίησης ημετέρων.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης και το "δόντι".

Πληροφορήθηκα ότι το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης άνοιξε και πάλι, μετά από διάστημα ενός τετραμήνου, κατά το οποίο εκτελέστηκαν εργασίες συντήρησης του κτιρίου και μερικής επανέκθεσης των αντικειμένων της συλλογής.

Διαβάζουμε λοιπόν στην Καθημερινή:

Επαναλειτουργεί το αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης
Παρέμεινε κλειστό επί τετράμηνο προκειμένου να πραγματοποιηθούν
εργασίες επισκευής και βελτίωσης του χώρου.

Άνοιξε κι είναι επισκέψιμο από σήμερα Πέμπτη, το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης το οποίο παρέμεινε κλειστό επί τετράμηνο προκειμένου να πραγματοποιηθούν εργασίες επισκευής και βελτίωσης του χώρου.
Οι εργασίες που έγιναν αφορούν στη μόνωση και τη βαφή των χώρων έκθεσης, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις καθώς και ανακαίνιση των εκθεμάτων.
Ο νομάρχης Λακωνίας κ. Κώστας Φούρκας που πραγματοποίησε και επίσκεψη στο Μουσείο, εξέφρασε την ικανοποίησή του αλλά και τις ευχαριστίες του προς τον γενικό γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού κ. Θεόδωρο Δραβύλα για το γεγονός ότι το υπουργείο ανταποκρίθηκε άμεσα στο αίτημα που είχε τεθεί και από τον ίδιο, κατά τη διάρκεια της επισκέψεώς του στο υπουργείο με τους βουλευτές κ.κ. Παναγιώτη Σκανδαλάκη και Γρηγόρη Αποστολάκο στις 26 Μαΐου, για την άμεση εκταμίευση ποσού 80.000€ για την χρηματοδότηση των εργασιών επισκευής.

Το πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί με το κλείσιμο του Μουσείου ήταν πολύ μεγάλο, αφού οι επισκέπτες της Σπάρτης αλλά και του Νομού την θερινή περίοδο, στην αιχμή της τουριστικής περιόδου δεν είχαν την δυνατότητα να θαυμάσουν από κοντά τον πολιτιστικό πλούτο της Σπάρτης.
Το Μουσείο θα παραμείνει ανοικτό μέχρι ότου ολοκληρωθεί η οριστική μελέτη που αφορά στην πλήρη ανακαίνιση του Μουσείου, για να ανταποκρίνεται ο χώρος στις σύγχρονες απαιτήσεις αλλά και στην Ιστορία του τόπου.

Τέλος όπως σημειώνει ο κ. Φούρκας, η θετική αυτή εξέλιξη δεν ακυρώνει σε τίποτα τη συνέχιση των προσπαθειών και παρεμβάσεων για την υλοποίηση του Παλλακωνικού αιτήματος που δεν άλλο από την Ίδρυση και λειτουργία του νέου αρχαιολογικού Μουσείου στο χώρο του ΧΥΜΟΦΙΞ.

www.kathimerini.gr με πληροφορίες από ΑΠΕ - ΜΠΕ


Το ότι χρειαζόταν επέμβαση στις αίθουσες του κτιρίου ήταν παραπάνω από προφανές: βρώμικοι και μουχλιασμένοι τοίχοι, με κομμάτια σοβά να κείτονται στο δάπεδο, ηλεκτρικά καλώδια που κρέμονταν, χαλασμένες λάμπες φωτισμού. Εικόνα εγκατάλειψης και αδιαφορίας.

Κάποιος θα μπορούσε να υποθέσει ότι η κατάσταση στο κτίριο είχε φτάσει στο απροχώρητο για να αναγκαστούν να θυσιάσουν την θερινή περίοδο και να εκτελεστούν οι εργασίες. Ή ότι τότε κατάφερε η Εφορεία να εξασφαλίσει τα χρήματα που απαιτούνταν και αποφάσισε «ή τώρα ή χάνουμε την ευκαιρία». Πιθανότερο το δεύτερο αν κρίνω από το ρεπορτάζ.

Το οποίο μας αποκαλύπτει με πολύ κυνικό τρόπο, ποια είναι η εικόνα της διαχείρισης της πολιτισμικής κληρονομιάς εν έτει 2008: Ο αρμόδιος φορέας (Εφορεία) εξασφαλίζει χρηματοδότηση για την συντήρηση του μουσείου από το Υπουργείο, στο οποίο υπάγεται, βάζοντας «μέσο» το νομάρχη και δύο τοπικούς βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος. Ο γενικός γραμματέας ανταποκρίνεται άμεσα («γαλάζιο» αίτημα γαρ) και όλοι είναι ευχαριστημένοι: Το υπουργείο που δείχνει ότι παράγει έργο και γλιτώνει και από τον βραχνά των βουλευτών, ο νομάρχης και οι βουλευτές, γιατί έχουν κάτι επιπλέον να τυπώσουν στα προεκλογικά τους φυλλάδια και η Εφορεία που έχει ένα φρεσκοβαμμένο μουσείο...

Αρχαιολογία και κοινωνία

Την επόμενη φορά που θα με ρωτήσει οδηγός ταξί, θα απαντήσω οτιδήποτε άλλο. Όχι όμως «αρχαιολόγος»…Δεν αντέχω άλλα μπινελίκια για το μετρό, για το parking στο Διοικητήριο που δεν έγινε επειδή «βρέθηκαν μερικές πέτρες», για για…
Τι είμαστε αλήθεια για την κοινωνία, για τους ανθρώπους έξω από το σινάφι μας;
Στην καλύτερη περίπτωση κάποιος θα κάνει αναφορές στον Indiana Jones και στον Ανδρόνικο ή «στους ταλαίπωρους στην άκρη της Εθνικής που σκάβουν με τα τσαπάκια τους μέσα στο καταμεσήμερο», στη χειρότερη θα έχει συναλλαγεί με την Αρχαιολογική Υπηρεσία….
Γεγονός είναι ότι οι σχέσεις αρχαιολόγων και υπόλοιπης κοινωνίας δεν είναι οι καλύτερες. Πάντα συνοδεύονται από μια διάχυτη καχυποψία απέναντι στους αρχαιολόγους. Και σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένη. Γιατί ο πολίτης δεν βλέπει απέναντί του έναν επιστήμονα αλλά ένα εκπρόσωπο του Κράτους που απειλεί να του καθυστερήσει την οικοδόμηση, να του πάρει το χωράφι, να του κάνει την οδήγηση στις πόλεις μαρτύριο.
Δυστυχώς οι αρχαιολόγοι είναι σε μεγάλο βαθμό ξεκομμένοι από την κοινωνία, ένας κλάδος εσωστρεφής. Αναλισκόμαστε στα δικά μας εσωτερικά (διοικητικά και επιστημονικά) προβλήματα. Έχουμε κατά πολύ ξεχάσει ότι η Αρχαιολογία δεν αφορά μόνο εμάς αλλά ολόκληρη την κοινωνία, επηρεάζει την καθημερινή ζωή χιλιάδων πολιτών. Θεωρητικά συμφωνούμε όλοι στο να γίνουμε πιο «ανοιχτοί» απέναντι στους συμπολίτες μας, να εξηγήσουμε την αιτία και τον τρόπο της δουλειάς μας, να προτείνουμε και να δείξουμε νέους τρόπους «συμβίωσης» και των ανθρώπων και των κτιρίων με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Πρακτικά;…
Όσο δεν ξεφεύγουμε από την ομφαλοσκόπηση, η κοινωνία θα είναι απέναντί μας, καχύποπτη και κυρίως αδιάφορη.

Η εμφάνιση των αρχαιολόγων

Η παρέμβαση των αρχαιολόγων τόσο μέσω του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων όσο και μέσω μιας πρωτοβουλίας 105 ατόμων, όπως αποτυπώθηκε στα ΜΜΕ.

http://www.tovimadaily.gr//Article.aspx?d=20080110&nid=7131098&sn=&spid=
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_0_10/01/2008_254902
http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&tag=8777&pubid=300461
http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,id=50386064

Ο Καραμανλής, ο Ζαχόπουλος και το ΥΠ.ΠΟ.

Δεν ξέρω αν ήταν αναγκαίο ένα τέτοιο τραγικό συμβάν για να ασχοληθούν τα media και οι πολίτες με το Υπουργείο Πολιτισμού. Το ότι εδώ και πολύ καιρό το απόστημα μεγάλωνε, το γνωρίζουν πολύ καλά οι εμπλεκόμενοι με τον Πολιτισμό και ειδικά με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Μεταθέσεις και αποπομπές στελεχών, τοποθετήσεις «αλεξιπτωτιστών» στις διευθύνσεις Εφορειών, Μουσείων, κατευθυνόμενες χρηματοδοτήσεις κ.ο.κ. Το ΥΠ.ΠΟ. ήταν πάντα ένας χώρος εύκολων ρουσφετιών. Με τη «γαλάζια» διακυβέρνηση ξευτελιστήκαν τα πάντα. Με νόμο πλέον όλες οι προσλήψεις «περνούν» από αυτό, εννοείται εκτός ΑΣΕΠ, και ας μην επεκταθούμε στους συμβασιούχους, στα διατάγματα Παυλόπουλου, στην υπολειτουργία Εφορειών και Υπηρεσιών κτλ….

Η προσωπική ζωή του Ζαχόπουλου δεν με ενδιαφέρει. Με ενδιαφέρει ο θεσμικός του ρόλος και κατά πόσο έκανε καλά τη δουλειά του. Για τις κατηγορίες περί καταχρήσεων κτλ. θα αποφανθεί (ελπίζω) η αστυνομία και δικαιοσύνη.
Ο Ζαχόπουλος ήταν στενός συνεργάτης του Καραμανλή και προσωπική του επιλογή για το ΥΠ.ΠΟ. Είναι όμως πλέον γνωστό ότι ο Ζαχόπουλος ήταν παντοδύναμος στο ΥΠ.ΠΟ., ένας «υπουργός» στη θέση του υπουργού. Προφανώς ο Ζαχόπουλος αντλούσε τη δύναμη και την επιρροή με τις «πλάτες» και τη συγκατάθεση του ίδιου του Καραμανλή. Από τη στιγμή που έγινε γνωστό το γεγονός της απόπειρας αυτοκτονίας, ακολούθησε το ίδιο γλοιώδες σκηνικό, το οποίο βλέπουμε ανελλιπώς τα τελευταία τέσσερα χρόνια, φυσικά με πρωταγωνιστή τον Ρουσόπουλο: Η κυβέρνηση πήρε αποστάσεις από το θέμα δηλώνοντας ότι θέλει και η ίδια να μάθει το «γιατί». Η γραμμή γνωστή: «προστατέψτε τον Πρωθυπουργό!». Υποψιάζομαι ότι θα ακούσουμε πάλι τα γνωστά «δεν είδαμε, δεν ξέρουμε», όποτε σκάει ένα τέτοιο θέμα για την κυβέρνηση - ήδη η Φάνη έκανε την αρχή. Και η σπουδή που δείχνουν οι αρχές να κατηγορήσουν την κυρία που εμπλέκεται για εκβιασμό πριν καν καταθέσει, μάλλον προς μια «ροζ» αναζήτηση αιτιών οδηγεί...

Η υπόθεση είναι ακόμη στην αρχή της, όπως όλα δείχνουν. Θα μάθουμε την αλήθεια, θα βγει κάτι από αυτό, θα οδηγήσει σε μια νέα προσέγγιση της πολιτείας απέναντι στο ΥΠ.ΠΟ.;

Η απάντηση είναι αρνητική…δυστυχώς…για μια ακόμη φορά…