Η ελληνική γλώσσα στην έρευνα και τα απαράδεκτα μιας βιβλιοκριτικής.

Πολλές (αν όχι οι περισσότερες) αρχαιολογικές μελέτες και κυρίως διδακτορικές διατριβές ξένων αρχαιολόγων παρουσιάζουν το εξής πρόβλημα: δεν λαμβάνουν υπόψη την ελληνική βιβλιογραφία, ακόμη και όταν τα θέματα με τα οποία ασχολούνται, έχουν κατά κόρον μελετηθεί σε ελληνικές δημοσιεύσεις. Ο λόγος προφανής: δεν γνωρίζουν ελληνικά. Το ότι συχνά οδηγούνται σε λάθος συμπεράσματα, περιέχουν ανακρίβειες ή επαναλαμβάνουν πράγματα ήδη ειπομένα δεν τους ενδιαφέρει και τόσο.
Καταλαβαίνω ως ένα σημείο ότι «τα ελληνικά είναι πολύ δύσκολη γλώσσα για να τη μάθει κανείς» και άλλα τέτοια συναφή που ακούω πολλές φορές από καθηγητές, ερευνητές και φοιτητές. Γι’ αυτό καταλήγουμε στο να δημοσιεύουν επιγραφές άνθρωποι που δεν γνωρίζουν γρι αρχαία ελληνικά…

Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μεταξύ των ξένων επιστημόνων η τάση να εξοβελιστεί η ελληνική γλώσσα από τις αρχαιολογικές δημοσιεύσεις, συχνά τοποθετώντας την δίπλα στα ρώσικα ή στα σλάβικα (!) και η προσπάθεια στο να δημοσιεύονται οι μελέτες μόνο στις τέσσερις «επίσημες γλώσσες» (sic) της αρχαιολογίας, δηλ. τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και τα ιταλικά.

Διαβάζω λοιπόν στο ολλανδικό Bulletin Αntieke Βeschaving 82, 2007, σελ. 270 - 271 (πιο γνωστό από την συντομογραφία του ως BABesch) τη βιβλιοκριτική του J. M. Hemelrijk στη διδακτορική διατριβή της Κλεοπάτρας Καθάριου [Κλ. Καθάριου, Το εργαστήριο του Ζωγράφου του Μελεάγρου και η εποχή του. Παρατηρήσεις στην αττική κεραμική του πρώτου τετάρτου του 4ου αι. π.Χ. (Θεσσαλονίκη 2002)]. Ο οποίος Hemelrijk από τη μία προσπαθεί (;) να παρουσιάσει τη μελέτη διαβάζοντας μόνο την αγγλική περίληψη (!), χωρίς όμως να μπορεί να διατυπώσει φυσικά κρίση επ’ αυτής (όπως παραδέχεται στο τέλος), από την άλλη να εξαπολύει επίθεση - με προσβλητικό τουλάχιστον τρόπο - στους Έλληνες επιστήμονες και στις ελληνικές δημοσιεύσεις. Μερικά από τα απαράδεκτα: «Nevertheless the book would be very welcome indeed, were it not that it is written in Greek, which, to my mind, is an offence (!) against international scholarship and an insurmountable barrier for almost all readers outside Hellas», “…but she (σσ. η Καθάριου) is a pupil of M. Tiberios (σσ. καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Α.Π.Θ.) who has set the tune and writes himself in Greek”. Και το καλύτερο: “The Greek authorities should, I firmly believe, stop all subsidies for archaeological publications that are meant for the world of Classical Studies and not written in one widely known Western languages… The membership of the EU should by now have eradicated this narrow-minded nationalism of some Greek scholars”…
Ο πρώην καθηγητής λοιπόν τα βάζει με την συγγραφέα που έγραψε το διδακτορικό της στα ελληνικά, τον Τιβέριο που την επίβλεψε και δημοσιεύει ο ίδιος και στα ελληνικά και τελικά προτρέπει το ελληνικό κράτος να μην χρηματοδοτεί αρχαιολογικές μελέτες γραμμένες στα ελληνικά από Έλληνες εθνικιστές ερευνητές που ακόμη δεν κατάλαβαν ότι η χώρα είναι μέλος της Ε.E.

Μάλιστα…

Παρόμοιες απόψεις έχουν ακουστεί και στο παρελθόν, ακόμη και σε διεθνή συνέδρια. Όπως από τον N. Hannestad (τον οποίο επικαλείται ο Hemelrijk), ο οποίος κατατάσσει τα ελληνικά μαζί με τα ρώσικα και τα ισπανικά στις “minor traditional languages” της Αρχαιολογίας και κάνει λόγο για “Balkanization” της Αρχαιολογικής Επιστήμης (N. Hannestad, The Acessibility of Information in Classical Archaeology. Reflections in an Age of Information Technology, Proceedings of the XVth International Congress of Classical Archaeology (Amsterdam 1999) 189 – 194.

Τί άλλο θα ακούσουμε…

Υ.Γ.: Προφανώς οι απόψεις του Hemelrijk δεν αντέχουν σε κριτική. Κι ερωτώ: Πώς ένα peer reviewed περιοδικό επιτρέπει να δημοσιεύεται μια βιβλιοκριτική, η οποία κρίνει μια μελέτη με βάση μόνο την περίληψή της, πράγμα ενάντια σε κάθε επιστημονική δεοντολογία; Και τελικά εξυπηρετεί μόνο την εκτόξευση προσωπικών επιθέσεων και την εξωτερίκευση κόμπλεξ;

Αρχαιολογία και κοινωνία

Την επόμενη φορά που θα με ρωτήσει οδηγός ταξί, θα απαντήσω οτιδήποτε άλλο. Όχι όμως «αρχαιολόγος»…Δεν αντέχω άλλα μπινελίκια για το μετρό, για το parking στο Διοικητήριο που δεν έγινε επειδή «βρέθηκαν μερικές πέτρες», για για…
Τι είμαστε αλήθεια για την κοινωνία, για τους ανθρώπους έξω από το σινάφι μας;
Στην καλύτερη περίπτωση κάποιος θα κάνει αναφορές στον Indiana Jones και στον Ανδρόνικο ή «στους ταλαίπωρους στην άκρη της Εθνικής που σκάβουν με τα τσαπάκια τους μέσα στο καταμεσήμερο», στη χειρότερη θα έχει συναλλαγεί με την Αρχαιολογική Υπηρεσία….
Γεγονός είναι ότι οι σχέσεις αρχαιολόγων και υπόλοιπης κοινωνίας δεν είναι οι καλύτερες. Πάντα συνοδεύονται από μια διάχυτη καχυποψία απέναντι στους αρχαιολόγους. Και σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένη. Γιατί ο πολίτης δεν βλέπει απέναντί του έναν επιστήμονα αλλά ένα εκπρόσωπο του Κράτους που απειλεί να του καθυστερήσει την οικοδόμηση, να του πάρει το χωράφι, να του κάνει την οδήγηση στις πόλεις μαρτύριο.
Δυστυχώς οι αρχαιολόγοι είναι σε μεγάλο βαθμό ξεκομμένοι από την κοινωνία, ένας κλάδος εσωστρεφής. Αναλισκόμαστε στα δικά μας εσωτερικά (διοικητικά και επιστημονικά) προβλήματα. Έχουμε κατά πολύ ξεχάσει ότι η Αρχαιολογία δεν αφορά μόνο εμάς αλλά ολόκληρη την κοινωνία, επηρεάζει την καθημερινή ζωή χιλιάδων πολιτών. Θεωρητικά συμφωνούμε όλοι στο να γίνουμε πιο «ανοιχτοί» απέναντι στους συμπολίτες μας, να εξηγήσουμε την αιτία και τον τρόπο της δουλειάς μας, να προτείνουμε και να δείξουμε νέους τρόπους «συμβίωσης» και των ανθρώπων και των κτιρίων με τα αρχαιολογικά κατάλοιπα. Πρακτικά;…
Όσο δεν ξεφεύγουμε από την ομφαλοσκόπηση, η κοινωνία θα είναι απέναντί μας, καχύποπτη και κυρίως αδιάφορη.

Η εμφάνιση των αρχαιολόγων

Η παρέμβαση των αρχαιολόγων τόσο μέσω του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων όσο και μέσω μιας πρωτοβουλίας 105 ατόμων, όπως αποτυπώθηκε στα ΜΜΕ.

http://www.tovimadaily.gr//Article.aspx?d=20080110&nid=7131098&sn=&spid=
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_0_10/01/2008_254902
http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&tag=8777&pubid=300461
http://www.enet.gr/online/online_text/c=113,id=50386064

Ο Καραμανλής, ο Ζαχόπουλος και το ΥΠ.ΠΟ.

Δεν ξέρω αν ήταν αναγκαίο ένα τέτοιο τραγικό συμβάν για να ασχοληθούν τα media και οι πολίτες με το Υπουργείο Πολιτισμού. Το ότι εδώ και πολύ καιρό το απόστημα μεγάλωνε, το γνωρίζουν πολύ καλά οι εμπλεκόμενοι με τον Πολιτισμό και ειδικά με την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Μεταθέσεις και αποπομπές στελεχών, τοποθετήσεις «αλεξιπτωτιστών» στις διευθύνσεις Εφορειών, Μουσείων, κατευθυνόμενες χρηματοδοτήσεις κ.ο.κ. Το ΥΠ.ΠΟ. ήταν πάντα ένας χώρος εύκολων ρουσφετιών. Με τη «γαλάζια» διακυβέρνηση ξευτελιστήκαν τα πάντα. Με νόμο πλέον όλες οι προσλήψεις «περνούν» από αυτό, εννοείται εκτός ΑΣΕΠ, και ας μην επεκταθούμε στους συμβασιούχους, στα διατάγματα Παυλόπουλου, στην υπολειτουργία Εφορειών και Υπηρεσιών κτλ….

Η προσωπική ζωή του Ζαχόπουλου δεν με ενδιαφέρει. Με ενδιαφέρει ο θεσμικός του ρόλος και κατά πόσο έκανε καλά τη δουλειά του. Για τις κατηγορίες περί καταχρήσεων κτλ. θα αποφανθεί (ελπίζω) η αστυνομία και δικαιοσύνη.
Ο Ζαχόπουλος ήταν στενός συνεργάτης του Καραμανλή και προσωπική του επιλογή για το ΥΠ.ΠΟ. Είναι όμως πλέον γνωστό ότι ο Ζαχόπουλος ήταν παντοδύναμος στο ΥΠ.ΠΟ., ένας «υπουργός» στη θέση του υπουργού. Προφανώς ο Ζαχόπουλος αντλούσε τη δύναμη και την επιρροή με τις «πλάτες» και τη συγκατάθεση του ίδιου του Καραμανλή. Από τη στιγμή που έγινε γνωστό το γεγονός της απόπειρας αυτοκτονίας, ακολούθησε το ίδιο γλοιώδες σκηνικό, το οποίο βλέπουμε ανελλιπώς τα τελευταία τέσσερα χρόνια, φυσικά με πρωταγωνιστή τον Ρουσόπουλο: Η κυβέρνηση πήρε αποστάσεις από το θέμα δηλώνοντας ότι θέλει και η ίδια να μάθει το «γιατί». Η γραμμή γνωστή: «προστατέψτε τον Πρωθυπουργό!». Υποψιάζομαι ότι θα ακούσουμε πάλι τα γνωστά «δεν είδαμε, δεν ξέρουμε», όποτε σκάει ένα τέτοιο θέμα για την κυβέρνηση - ήδη η Φάνη έκανε την αρχή. Και η σπουδή που δείχνουν οι αρχές να κατηγορήσουν την κυρία που εμπλέκεται για εκβιασμό πριν καν καταθέσει, μάλλον προς μια «ροζ» αναζήτηση αιτιών οδηγεί...

Η υπόθεση είναι ακόμη στην αρχή της, όπως όλα δείχνουν. Θα μάθουμε την αλήθεια, θα βγει κάτι από αυτό, θα οδηγήσει σε μια νέα προσέγγιση της πολιτείας απέναντι στο ΥΠ.ΠΟ.;

Η απάντηση είναι αρνητική…δυστυχώς…για μια ακόμη φορά…

Ολυμπία...

«Θα την αφήσουν να καεί, να μου το θυμηθείς!»….
«Δε νομίζω. Τόσο άχρηστοι; Την Ολυμπία τη γνωρίζει όλη η υφήλιος.»
……
Αν και το ταξίδι που σχεδίαζα στην Ολυμπία φυσικά ακυρώθηκε, ήθελα μόνο να πάω να δω από κοντά το μέγεθος της καταστροφής. Ούτε αυτό το κατάφερα. Ίσως γιατί ήθελα να την κρατήσω στη θύμησή μου, όπως ήταν την τελευταία φορά που πήγα. Ίσως γιατί είχα κουραστεί να βλέπω Βουλγαράκηδες και Ζαχόπουλους στην τηλεόραση με φόντο τον καμένο Κρόνιο λόφο.
…
Η επιστροφή δεν ήταν εύκολη. Τί να εξηγήσω στους συναδέλφους; Γιατί κάηκε η Ολυμπία; Γιατί χαθήκαν τόσες ζωές; Γιατί αυτή η κυβέρνηση εκλέχτηκε ξανά; Μακάρι να γνώριζα κι εγώ ο ίδιος!

Τα γλυπτά του Παρθενώνα και η σιωπή…

Προχθές μίλησε σε αίθουσα του πανεπιστημίου του Würzburg στη Γερμανία ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου του Cambridge και πρόεδρος της Βρετανικής Επιτροπής για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα κ. Αnthony Snodgrass, μετά από πρόσκληση του ‘Ευρωπαικού Κέντρου για την επιστημονική, θρησκευτική και πολιτιστική συνεργασία. Ελληνογερμανική Πρωτοβουλία’. Τίτλος της ομιλίας: «η αληθινή ιστορία των γλυπτών του Παρθενώνα». Με αδιάσειστα επιστημονικά στοιχεία επιχειρηματολόγησε για την επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα στο νέο Μουσείο Ακροπόλεως. Με αναλυτικό τρόπο αναφέρθηκε στην ιστορία της υπόθεσης και με καυστικό και πειστικό τρόπο κατέρριψε ένα ένα τα επιχειρήματα της αντίθετης πλευράς.
Θυμίζω ότι πρόσφατα επέστρεψε ένα θραύσμα της ζωφόρου από την Αρχαιολογική Συλλογή του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης, μετά από προσπάθειες τόσο του τότε καθηγητή Αρχαίας Ιστορίας και αντιπρύτανη του ίδιου πανεπιστημίου Άγγελου Χανιώτη, όσο και του καθηγητή Reinhard Stupperich, Διευθυντή της Συλλογής και του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, ο οποίος είναι και πρόεδρος της Γερμανικής Επιτροπής για την επιστροφή των γλυπτών στην Ελλάδα.
Θυμίζω επίσης ότι στην Αρχαιολογική Συλλογή του μουσείου Martin von Wagner του Πανεπιστημίου του Würzburg υπάρχει ένα ακόμη θραύσμα από μετόπη του Παρθενώνα.



Κεφαλή Κενταύρου από τη νότια μετόπη 5 του Παρθενώνα στο μουσείο Martin von Wagner.



Η μετόπη 5 στο Βρετανικό Μουσείο.



Η Μετόπη 5 αποκαταστημένη. Εκμαγείο στο μουσείο Martin von Wagner.

Στην ομιλία του Α. Snodgrass έδωσαν το παρόν η ομότιμη καθηγήτρια Erika Simon, πρώην διευθύντρια της Συλλογής, και o καθηγητής Ulrich Sinn, νυν διευθυντής της Αρχαιολογικής Συλλογής και του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου όπως και αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου του Würzburg.
Μετά το τέλος της ομιλίας συζήτηση δεν έγινε. Ερωτήσεις δεν τέθηκαν. Οι - κατά τα άλλα λαλίστατοι - Γερμανοί καθηγητές έσκυψαν το κεφάλι και εγκατέλειψαν την αίθουσα σιωπηλοί….